Iza ideologije: Što vehabizam jest, a što nije

Kako razumjeti vehabizam? Vehabizmom se često naziva kult sunitskog islama koji je odgovoran za radikalizaciju mladih ljudi diljem Bliskog istoka i šire. No, pokret je više nego samo ultrakonzervativna ideologija; to je i politički sustav. Ideologija je prvi put nastala u regiji Nadžd, sada dio Saudijske Arabije, u 1700-ima. David Long, specijalist u Saudijskoj Arabiji za međunarodni terorizam, primjećuje da je vehabizam u suštini reakcionistički i fundamentalistički reformski pokret. Od samog početka, vehabizam je bio izuzetan. Muhamed ibn Abd al-Vahab, otac pokreta, bio je student Hanbalijeve škole islama, koja se smatra najkonzervativnijim dijelom sunitskog islama. Na njega je značajno utjecao fundamentalistički vjerski učenjak Taki al-Din ibn Tajmija, koji je zagovarao vjersku doktrinu koja se temeljila isključivo na Kur'anu i suni.

Rani vehabizam tako odbacuje prakse ili uvjerenja koja su odstupala od ove dvije referentne točke. Nije iznenađujuće, učenja Abd al-Vahaba bili su iznimno neprijateljski raspoloženi prema šijitskim muslimanima, kao i prema Židovima i kršćanima, koje Kuran naziva "narodom knjige". Iako se poruka Abd al-Vahaba širila, mnogi su se bojali ekstremističkog reformatora i njegovih brutalnih taktika. Na kraju je on pronašao utočište u gradu Dirija - smještenom na periferiji Rijada - nakon što je protjeran iz obližnje oaze. Vladar Dirije, Muhamad ibn Saud, prihvatio je Abd al-Vahaba i obećao mu zaštitu. Dvojica su se ubrzo dogovorila. Ibn Saud je obećao poduprijeti širenje pokreta Abd al-Vahaba kroz džihad, te se složio dati mu monopol na tumačenje islamskih tekstova. Zauzvrat, Ibn Saud bi bio politički vođa vehabijskog pokreta. Ovaj savez koji je rođen 1744. godine postavio je pozornicu za stvaranje Kraljevine Saudijske Arabije 1932. godine.